ഏതൊരു ഇടത്തരക്കാരനും ദൂരയാത്രകൾ എന്നാൽ ട്രെയിൻ യാത്രകളാണ്. ഇരുപത്തിയൊന്നാം നൂറ്റാണ്ടിന് മുൻപുള്ള ആ യാത്രകൾ കേവലം കാഴ്ചകൾ മാത്രമല്ല, നാവിലൂറുന്ന ഒരുപിടി രുചിസ്മരണകൾ കൂടിയാണ്. ആവശ്യങ്ങൾക്കനുസരിച്ച് റെയിൽവേയിലെ ഭക്ഷണവിപണിയും കാലത്തിനൊപ്പം പരിണമിച്ചു.
ഡൈനിംഗ് കാറെന്ന ആഢംബരം
ആദ്യകാലങ്ങളിൽ ട്രെയിനുകൾക്കുള്ളിൽ ഭക്ഷണം ലഭ്യമല്ലായിരുന്നു. പ്ലാറ്റ്ഫോമുകളിലെ റിഫ്രഷ്മെന്റ് റൂമുകളിൽ നിന്നാണ് യാത്രക്കാർ ഭക്ഷണം കഴിച്ചിരുന്നത്. ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കത്തിൽ ഫസ്റ്റ് ക്ലാസ്, സെക്കൻഡ് ക്ലാസ് യാത്രക്കാർക്കായി വലിയ ബേസ് കിച്ചൺസ് തയ്യാറാക്കി പ്രത്യേക കോച്ചുകളിൽ ഭക്ഷണം സൂക്ഷിച്ചുപോന്നു. 1903ലാണ് ഡൈനിംഗ് കാറുകൾ ട്രെയിനുകളുടെ ഭാഗമായത്. ആഡംബരപൂർണ്ണമായ ഈ കോച്ചുകളിൽ ഇരുന്നാണ് യാത്രക്കാർ ഭക്ഷണം കഴിച്ചിരുന്നത്. കാലക്രമേണ ഇവ നിർത്തലാക്കുകയും പകരം പാൻട്രി കാറുകൾ വരികയും ചെയ്തു.
രുചി വൈവിധ്യം; ഇന്ത്യ ഒരു പ്ലേറ്റിൽ
ഇന്ത്യയുടെ സാംസ്കാരിക വൈവിധ്യം റെയിൽവേ ഭക്ഷണത്തിലൂടെ നേരിട്ട് അനുഭവിച്ചറിയാനാകും. ചെന്നൈ-ഡൽഹി യാത്രയിൽ ചൂടുള്ള ഇഡ്ഡലിയും വടയും പ്രഭാതഭക്ഷണമായി ലഭിക്കുമ്പോൾ, മഹാരാഷ്ട്ര പിന്നിടുമ്പോൾ രുചിയേറിയ പക്കവടകൾ ഇടനേരത്തെ പലഹാരമായി മാറുന്നു. ഇന്ത്യയുടെ ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായ മധ്യബിന്ദുവായ നാഗ്പൂരിലെത്തുമ്പോൾ ഉച്ചഭക്ഷണത്തിന് ചോറും ചപ്പാത്തിയും പരിപ്പുകറിയും വിളമ്പുന്നു; അതേസമയം ദക്ഷിണേന്ത്യൻ യാത്രകളിൽ ഈ പരിപ്പുകറിക്ക് പകരം സാമ്പാറാണ് സ്ഥാനം പിടിക്കുക. ഉത്തർപ്രദേശിലെ ആഗ്രയിലും മഥുരയിലും എത്തുമ്പോൾ പാൽ കൊണ്ടുള്ള വിശിഷ്ട മധുരപലഹാരങ്ങളും യാത്രികരെ കാത്തിരിക്കും. ഖരഗ്പൂരിലെ ലൂച്ചി-ആലു, ബിഹാറിലെ ലിട്ടി-ചോഖ, കേരളത്തിലെ പഴംപൊരി എന്നിങ്ങനെ ഓരോ ദേശത്തെയും ഭൂപ്രകൃതിക്കും സംസ്കാരത്തിനുമനുസരിച്ച് റെയിൽവേ വിഭവങ്ങൾ മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നത് ഈ യാത്രയെ വലിയ രുചിമേളമാക്കി മാറ്റുന്നു.
ഐആർസിടിസി (IRCTC) യുഗം
1999ൽ റെയിൽവേയിലെ ഭക്ഷണ-ടിക്കറ്റിംഗ് സംവിധാനങ്ങൾ നിയന്ത്രിക്കാൻ ഐആർസിടിസി നിലവിൽ വന്നു. അതോടെ ഭക്ഷണശാലകളിൽ കൂടുതൽ വൃത്തിയും കൃത്യമായ മാനണ്ഡങ്ങളും നടപ്പിലാക്കപ്പെട്ടു. ‘റെയിൽ നീർ’ കുപ്പിവെള്ളം മുതൽ ഓൺലൈനായി ഭക്ഷണം ഓർഡർ ചെയ്യാനുള്ള സൗകര്യം വരെ ഇന്നുണ്ട്. എന്നാൽ ആധുനികവൽക്കരണത്തോടെ പണ്ടത്തെ വിഭവങ്ങളിലെ തനതായ വൈവിധ്യത്തിന് പകരം ‘സ്റ്റാൻഡേർഡ്’ ഭക്ഷണരീതി വ്യാപകമായി. ഈ പുതിയ കാലത്തും രുചി കൊണ്ട് വിസ്മയിപ്പിക്കുന്ന ഒന്നാണ് മുംബൈ-ഗോവ പാതയിലെ മണ്ഡോവി എക്സ്പ്രസ് (Mandovi Express) പോലുള്ളവ. കൊങ്കൺ വിഭവങ്ങളാൽ സമൃദ്ധമായ ഇതിലെ പാൻട്രി കാറിന് 2007ൽ തന്നെ ഐഎസ്ഒ സർട്ടിഫിക്കറ്റ് ലഭിച്ചിരുന്നു.
ചുരുക്കത്തിൽ, റെയിൽവേ ഭക്ഷണം എന്നത് വയറു നിറയ്ക്കുന്ന ഒന്ന് മാത്രമല്ല; അത് ഇന്ത്യയുടെ വൈവിധ്യമാർന്ന സംസ്കാരങ്ങളെ കോർത്തിണക്കുന്ന ഒന്നായി ഇന്നും തുടരുന്നു.
From luxury dining cars to IRCTC’s modern e-catering, explore the fascinating evolution of Indian Railway food and how it brings the diversity of India onto a single plate
