കർണ്ണാടകത്തിലെ സൗജന്യ ബസ് യാത്ര പാളിയോ?

കർണാടകയിലെ പൊതുഗതാഗത രംഗത്ത് പുതിയൊരു സാമ്പത്തിക ചർച്ചയ്ക്ക് വഴിതുറന്നിരിക്കുകയാണ് സംസ്ഥാന സർക്കാരിന്റെ ബസ് നിരക്ക് വർധന. സ്ത്രീകൾക്ക് സൗജന്യ ബസ് യാത്ര ഉറപ്പാക്കുന്ന ‘ശക്തി’ പദ്ധതി തുടരുമ്പോൾ, പണം നൽകി യാത്ര ചെയ്യുന്ന ലക്ഷക്കണക്കിന് യാത്രക്കാർക്ക് ഇനി കൂടുതൽ തുക ചെലവഴിക്കേണ്ടിവരും.

നവംബർ അഞ്ച് മുതൽ ബെംഗളൂരു മെട്രോപൊളിറ്റൻ ട്രാൻസ്പോർട്ട് കോർപറേഷൻ (BMTC) ബസുകളുടെ നിരക്ക് ശരാശരി 33 മുതൽ 35 ശതമാനം വരെയാണ് വർധിപ്പിച്ചത്. കർണാടക സ്റ്റേറ്റ് റോഡ് ട്രാൻസ്പോർട്ട് കോർപറേഷൻ (KSRTC), നോർത്ത് വെസ്റ്റേൺ കർണാടക റോഡ് ട്രാൻസ്പോർട്ട് കോർപറേഷൻ (NWKRTC), കല്യാണ കർണാടക റോഡ് ട്രാൻസ്പോർട്ട് കോർപറേഷൻ (KKRTC) എന്നിവയുടെ നിരക്കിൽ ശരാശരി 23 ശതമാനം വർധനയുമുണ്ട്.

2025 ജനുവരിയിൽ 15 ശതമാനം നിരക്ക് വർധിപ്പിച്ചതിന് പിന്നാലെയാണ് വീണ്ടും വലിയൊരു വർധന നടപ്പിലാക്കുന്നത്.ബെംഗളൂരുവിലെ സാധാരണ ബിഎംടിസി ബസുകളിൽ മിനിമം ടിക്കറ്റ് നിരക്ക് ആറ് രൂപയിൽനിന്ന് പത്ത് രൂപയായി ഉയർന്നു. പരമാവധി സാധാരണ ടിക്കറ്റ് നിരക്ക് 35 രൂപയിൽനിന്ന് 45 രൂപയായും വർധിച്ചു.

എസി വജ്ര ബസുകളുടെ പരമാവധി നിരക്ക് 75 രൂപയിൽനിന്ന് 90 രൂപയായി. കെംപെഗൗഡ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളത്തിലേക്കുള്ള വായു വജ്ര സർവീസിന്റെ പരമാവധി നിരക്ക് 405 രൂപയിൽനിന്ന് 425 രൂപയായി ഉയർന്നു.

ദിവസവും ബസുകളെ ആശ്രയിച്ച് ജോലിക്കും വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങളിലേക്കും പോകുന്നവർക്കാണ് നിരക്ക് വർധനയുടെ ആഘാതം കൂടുതൽ അനുഭവപ്പെടുക.ഉദാഹരണത്തിന്, നേരത്തേ പത്ത് രൂപ ചെലവായിരുന്ന ഒരു യാത്രയ്ക്ക് ഇപ്പോൾ 14 രൂപ നൽകേണ്ടിവന്നാൽ, ദിവസവും രണ്ട് യാത്രകൾ നടത്തുന്ന ഒരാൾക്ക് 26 പ്രവൃത്തിദിവസങ്ങളിൽ 208 രൂപയുടെ അധിക ചെലവുണ്ടാകും.ചെറിയ തുകകളായി തോന്നുന്ന ഇത്തരം വർധനകൾ മാസാവസാനത്തോടെ സാധാരണ കുടുംബങ്ങളുടെ യാത്രാബജറ്റിൽ കാര്യമായ മാറ്റമുണ്ടാക്കും.

2023-ൽ ആരംഭിച്ച ശക്തി പദ്ധതിയുടെ ഭാഗമായി കർണാടകയിലെ അർഹരായ സ്ത്രീകൾക്ക് സർക്കാർ ബസുകളിലെ നിശ്ചിത വിഭാഗങ്ങളിൽ സൗജന്യ യാത്ര ലഭിക്കുന്നു.സ്ത്രീകളുടെ യാത്രാസ്വാതന്ത്ര്യം വർധിപ്പിക്കുക, തൊഴിൽ-വിദ്യാഭ്യാസ അവസരങ്ങളിലേക്കുള്ള പ്രവേശനം മെച്ചപ്പെടുത്തുക, കുടുംബങ്ങളുടെ യാത്രാച്ചെലവ് കുറയ്ക്കുക തുടങ്ങിയ സാമൂഹിക ലക്ഷ്യങ്ങളാണ് പദ്ധതിക്കുള്ളത്.കർണാടകയിലെ നാല് ഗതാഗത കോർപറേഷനുകളിലുമായി പ്രതിദിനം ഏകദേശം 1.24 കോടി യാത്രക്കാരാണ് സഞ്ചരിക്കുന്നത്. ഇതിൽ 74.4 ലക്ഷത്തോളം സ്ത്രീകൾ ശക്തി പദ്ധതിയിലൂടെ സൗജന്യമായി യാത്ര ചെയ്യുന്നുണ്ടെന്നാണ് സർക്കാർ പുറത്തുവിട്ട കണക്ക്.ഈ യാത്രകൾ സൗജന്യമാണെങ്കിലും അതിനുള്ള ചെലവ് ഇല്ലാതാകുന്നില്ല. യാത്രക്കാരിൽനിന്ന് ടിക്കറ്റ് തുക ഈടാക്കുന്നതിനുപകരം സംസ്ഥാന സർക്കാർ ഗതാഗത കോർപറേഷനുകൾക്ക് നഷ്ടപരിഹാരമായി തുക നൽകുന്നതാണ് പദ്ധതിയുടെ സാമ്പത്തിക മാതൃക.

സൗജന്യ യാത്രയുടെ ചെലവ് സർക്കാർ പൂർണമായും കൃത്യസമയത്ത് നൽകുന്നുണ്ടോ? അതോ പണം ലഭിക്കുന്നതിലെ കാലതാമസം ഗതാഗത കോർപറേഷനുകളുടെ പ്രവർത്തന മൂലധനത്തെ ബാധിക്കുന്നുണ്ടോ?ഗതാഗത മന്ത്രി ബൈരാത്തി സുരേഷ് പുറത്തുവിട്ട കണക്കനുസരിച്ച് ശക്തി പദ്ധതിയുടെ ഭാഗമായി ഗതാഗത കോർപറേഷനുകൾക്ക് ₹16,589 കോടി സർക്കാർ നൽകിയിട്ടുണ്ട്.എന്നാൽ ഏകദേശം ₹5,000 കോടി ഇനിയും നൽകാനുണ്ടെന്നും മന്ത്രി വ്യക്തമാക്കിയിട്ടുണ്ട്. സർക്കാർ നാല് ഗതാഗത കോർപറേഷനുകൾക്കും നൽകാനുള്ള ആകെ കുടിശ്ശിക ₹6,362 കോടിയാണെന്നും റിപ്പോർട്ടുകൾ പറയുന്നു.ഇത്രയും വലിയ തുക കുടിശ്ശികയായി തുടരുന്നത് പൊതുഗതാഗത സ്ഥാപനങ്ങളുടെ പണമൊഴുക്കിനെ ബാധിക്കാൻ സാധ്യതയുണ്ട്.

ഡീസൽ വാങ്ങൽ, ജീവനക്കാരുടെ ശമ്പളം, വാഹനങ്ങളുടെ അറ്റകുറ്റപ്പണി, സ്പെയർ പാർട്‌സുകൾ, പുതിയ ബസുകളുടെ സംഭരണം തുടങ്ങിയ ചെലവുകൾ തുടർച്ചയായി നിറവേറ്റേണ്ട സ്ഥാപനങ്ങളാണ് ഗതാഗത കോർപറേഷനുകൾ.

സർക്കാരിൽനിന്നുള്ള പണം വൈകുന്നത് പ്രവർത്തനച്ചെലവുകൾക്കായി അധിക വായ്പയെയോ മറ്റ് സാമ്പത്തിക ക്രമീകരണങ്ങളെയോ ആശ്രയിക്കേണ്ട സാഹചര്യം സൃഷ്ടിക്കാം.

എന്നാൽ ശക്തി പദ്ധതിയുടെ കുടിശ്ശിക തന്നെയാണ് പുതിയ നിരക്ക് വർധനയ്ക്ക് കാരണമെന്ന് സർക്കാർ അംഗീകരിക്കുന്നില്ല. സൗജന്യ യാത്രയ്ക്കുള്ള തുക സർക്കാർ തിരിച്ചുനൽകുന്നുണ്ടെന്നും നിരക്ക് വർധനയെ പദ്ധതിയുമായി ബന്ധിപ്പിക്കരുതെന്നുമാണ് മന്ത്രിയുടെ നിലപാട്.

നാല് ഗതാഗത കോർപറേഷനുകളുടെയും സഞ്ചിത നഷ്ടം ഏകദേശം ₹10,200 കോടിയിലെത്തിയതായാണ് നവംബർ നാലിന് പുറത്തുവന്ന റിപ്പോർട്ടുകൾ.സെപ്റ്റംബർ 30 വരെയുള്ള കണക്കനുസരിച്ച് വിവിധ കുടിശ്ശികകളും സാമ്പത്തിക ബാധ്യതകളും ചേർന്ന് ₹9,912 കോടിയിലധികമുണ്ട്.
പ്രൊവിഡന്റ് ഫണ്ട്, ഇന്ധന കുടിശ്ശിക, ജീവനക്കാരുടെ ആനുകൂല്യങ്ങൾ തുടങ്ങിയവയും ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.ഇന്ധനത്തിനും ജീവനക്കാരുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ചെലവുകൾക്കുമായി ആകെ പ്രവർത്തനച്ചെലവിന്റെ ഏകദേശം 80 ശതമാനം വിനിയോഗിക്കേണ്ടിവരുന്നുവെന്നാണ് ഗതാഗത വകുപ്പിന്റെ വിശദീകരണം.

ഇത്തരം സാഹചര്യത്തിൽ ടിക്കറ്റ് വരുമാനം മാത്രം വർധിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് എല്ലാ സാമ്പത്തിക പ്രശ്നങ്ങളും പരിഹരിക്കാനാകുമോ എന്നത് ഗൗരവമായി പരിശോധിക്കേണ്ട വിഷയമാണ്.

നിരക്ക് വർധനയെ ന്യായീകരിക്കാൻ കർണാടക സർക്കാർ പ്രധാനമായും ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നത് ഡീസൽ വിലവർധനയാണ്.കേന്ദ്രസർക്കാരിന്റെ നടപടികളെത്തുടർന്ന് ഡീസൽ വില ഉയർന്നതായും ഇതുമൂലം നാല് ഗതാഗത കോർപറേഷനുകൾക്ക് പ്രതിവർഷം ₹2,000 കോടിയുടെ അധിക സാമ്പത്തിക സമ്മർദമുണ്ടായതായും മന്ത്രി ബൈരാത്തി സുരേഷ് ആരോപിച്ചു.

നവംബർ നാലിലെ വിശദീകരണമനുസരിച്ച് മേയ് 15 മുതൽ ഡീസൽ വില ലിറ്ററിന് ₹10.47 ഉയർന്നതായി മന്ത്രി വ്യക്തമാക്കിയിട്ടുണ്ട്. എന്നാൽ ഇന്ധനവിലയിലെ മുഴുവൻ വർധനയ്ക്കും കേന്ദ്രസർക്കാർ മാത്രം ഉത്തരവാദിയാണെന്ന് ഈ കണക്കുകൾ കൊണ്ട് സ്ഥാപിക്കാനാകില്ല. വിലമാറ്റത്തിന്റെ ഘടകങ്ങളും കേന്ദ്ര-സംസ്ഥാന നികുതികളുടെ പങ്കും പ്രത്യേകം പരിശോധിക്കേണ്ടതുണ്ട്.

അതുപോലെ തന്നെ ഇന്ധനവില വർധന യഥാർത്ഥ സാമ്പത്തിക സമ്മർദമാണെങ്കിലും, കോർപറേഷനുകളുടെ നഷ്ടത്തിന്റെ മുഴുവൻ കാരണവും അതാണെന്ന് പറയാനാവില്ല.ശമ്പളച്ചെലവ്, കുടിശ്ശിക, പ്രവർത്തനക്ഷമത, സർക്കാർ സബ്സിഡി ലഭിക്കുന്നതിലെ കാലതാമസം എന്നിവയും സാമ്പത്തിക സ്ഥിതിയെ സ്വാധീനിക്കുന്നു.

ഒരു വിഭാഗത്തിന് സൗജന്യ യാത്ര നൽകുമ്പോൾ മറ്റൊരു വിഭാഗത്തിന്റെ യാത്രാനിരക്ക് ഉയരുന്നു എന്നത് വ്യക്തമാണ്. എന്നാൽ സൗജന്യ യാത്രയുടെ ചെലവ് നേരിട്ട് മറ്റ് യാത്രക്കാരിൽനിന്ന് ഈടാക്കാനാണ് നിരക്ക് വർധിപ്പിച്ചതെന്ന് തെളിയിക്കാൻ പ്രത്യേകം സാമ്പത്തിക കണക്കുകൾ ആവശ്യമാണ്.

ഗതാഗത കോർപറേഷനുകളുടെ മൊത്തം ചെലവ്, സർക്കാർ നൽകേണ്ട സബ്സിഡി, യഥാർത്ഥത്തിൽ നൽകിയ തുക, ടിക്കറ്റ് വരുമാനം, ഓരോ യാത്രയ്ക്കുമുള്ള പ്രവർത്തനച്ചെലവ് എന്നിവ തമ്മിൽ താരതമ്യം ചെയ്താൽ മാത്രമേ ഈ ബന്ധം കൃത്യമായി വിലയിരുത്താനാകൂ.അതേസമയം പണം നൽകി യാത്ര ചെയ്യുന്നവരുടെ സാമ്പത്തികഭാരം വർധിച്ചുവെന്നത് തർക്കമില്ലാത്ത വസ്തുതയാണ്.

ബെംഗളൂരുവിലെ ദിവസവേതന തൊഴിലാളികൾ, സ്വകാര്യ സ്ഥാപനങ്ങളിലെ ജീവനക്കാർ, ചെറുകിട വ്യാപാരികൾ, സൗജന്യ യാത്രയ്ക്ക് അർഹതയില്ലാത്ത വിദ്യാർഥികൾ, മറ്റ് സ്ഥിരം യാത്രക്കാർ എന്നിവരുടെ പ്രതിമാസ ചെലവിൽ വർധനയുണ്ടാകും.കേരളത്തിലേക്കുള്ള അന്തർസംസ്ഥാന ബസ് സർവീസുകളെയും പുതിയ നിരക്ക് ബാധിക്കും.

നിരക്ക് വർധനയിലൂടെ ഗതാഗത കോർപറേഷനുകളുടെ നഷ്ടം ഏകദേശം 25 ശതമാനം കുറയ്ക്കാനാകുമെന്നാണ് ഗതാഗത മന്ത്രിയുടെ വിലയിരുത്തൽ.അതായത് പുതിയ നിരക്കുകൾ പ്രാബല്യത്തിൽ വന്നാലും കോർപറേഷനുകൾ പൂർണമായും ലാഭത്തിലാകുമെന്ന് സർക്കാർ അവകാശപ്പെടുന്നില്ല.

വിരമിച്ച ഐഎഎസ് ഉദ്യോഗസ്ഥൻ അതുൽ കുമാർ തിവാരിയുടെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള പബ്ലിക് ട്രാൻസ്പോർട്ട് ഫെയർ റെഗുലേറ്ററി കമ്മിറ്റി സാമ്പത്തിക പ്രതിസന്ധി പരിഹരിക്കുന്നതിനായി നിരക്ക് പരിഷ്കരണം ശുപാർശ ചെയ്തിരുന്നു.മൂന്ന് കോർപറേഷനുകൾക്ക് 25 ശതമാനവും ബിഎംടിസിക്ക് 40 ശതമാനവും വർധനയാണ് സമിതി ശുപാർശ ചെയ്തതെന്നാണ് റിപ്പോർട്ടുകൾ.ഇതിനേക്കാൾ കുറഞ്ഞ വർധനയാണ് സർക്കാർ നടപ്പിലാക്കിയിരിക്കുന്നത്.

നിരക്ക് പരിഷ്കരണം താൽക്കാലിക ആശ്വാസം നൽകാമെങ്കിലും, കുടിശ്ശിക തീർപ്പാക്കൽ, ചെലവ് നിയന്ത്രണം, വരുമാന വർധന, പ്രവർത്തനക്ഷമത മെച്ചപ്പെടുത്തൽ എന്നിവയില്ലാതെ ദീർഘകാല സാമ്പത്തിക സുസ്ഥിരത ഉറപ്പാക്കുക പ്രയാസമായിരിക്കും.

സൗജന്യ പൊതുഗതാഗതം സ്ത്രീകളുടെ സാമ്പത്തിക പങ്കാളിത്തത്തിനും സഞ്ചാരസ്വാതന്ത്ര്യത്തിനും സഹായകമായ ഒരു സാമൂഹിക നയമാണ്.
എന്നാൽ അത്തരമൊരു പദ്ധതി വിജയകരമായി തുടരണമെങ്കിൽ അതിന്റെ ചെലവിനുള്ള സ്ഥിരവും വിശ്വസനീയവുമായ ധനസഹായ സംവിധാനവും ആവശ്യമാണ്.ശക്തി പദ്ധതിയുടെ സാമൂഹിക നേട്ടങ്ങളെക്കുറിച്ചും സാമ്പത്തിക ചെലവുകളെക്കുറിച്ചും ഒരുപോലെ സുതാര്യമായ വിലയിരുത്തൽ നടത്തേണ്ടതുണ്ട്.

സർക്കാർ നൽകേണ്ട സബ്സിഡികൾ സമയബന്ധിതമായി കൈമാറുക, ഗതാഗത കോർപറേഷനുകളുടെ കണക്കുകൾ പൊതുജനങ്ങൾക്ക് ലഭ്യമാക്കുക, ഇന്ധനക്ഷമതയും വാഹന വിനിയോഗവും മെച്ചപ്പെടുത്തുക, സാമ്പത്തികമായി പിന്നാക്കം നിൽക്കുന്ന പണമടയ്ക്കുന്ന യാത്രക്കാർക്കുള്ള സംരക്ഷണ നടപടികൾ പരിഗണിക്കുക തുടങ്ങിയവ നയപരമായ ചർച്ചയിൽ ഉൾപ്പെടേണ്ട വിഷയങ്ങളാണ്.

Karnataka’s Shakti scheme, which provides free bus travel for women, has come under renewed scrutiny amid mounting financial pressure on the state’s transport corporations. Effective November 5, BMTC bus fares increased by an average of 33–35%, while KSRTC and three other regional transport corporations implemented an average 23% hike. In Bengaluru, the minimum ordinary bus fare rose from ₹6 to ₹10. The four transport corporations are reportedly facing a financial crisis of approximately ₹9,000 crore. The government attributes the fare increases to rising diesel prices, salary revisions, and outstanding liabilities. However, questions are emerging over whether the government is reimbursing the cost of free travel on time, whether the financial burden is indirectly shifting to paying passengers, and how effectively the fare hikes will address the corporations’ mounting losses.